Mens en Samenleving

Inleiding

Overkoepelende visie en ambities   
Met het programma Mens en Samenleving werken we aan zorg, ondersteuning en welzijn voor inwoners, met als doel een zorgzame gemeente. Voor deze coalitieperiode stellen we een nieuw beleidskader sociaal domein vast. We bouwen voort op het vorige beleidskader en verschuiven de focus van individuele voorzieningen naar collectieve ondersteuning. Passende hulp blijft beschikbaar voor inwoners die dat nodig hebben.

Voor 2027 richten we ons op de volgende ambities:  

• We versterken de sociale basis;
• We bieden zorg aan inwoners die dat nodig hebben;
• Kinderen en jongeren groeien op tot zelfstandige en betrokken volwassenen;
• Statushouders en vluchtelingen leven prettig in onze gemeente.

Regulier werk  
We richten ons met al het werk op het brede welzijn van inwoners. We werken hieraan via activiteiten die eenzaamheid tegen gaan en ontmoeting en onderlinge hulp bevorderen, zoals inloopplekken en maatjesprojecten. Daarnaast ondersteunen we mantelzorgers, stimuleren we mentale gezondheid en bevorderen we deelname aan sport en cultuur. Verenigingen en stichtingen ondersteunen we als belangrijk onderdeel van onze lokale samenleving. Gemeenschapszin, solidariteit, elkaar helpen: dingen die hieraan bijdragen verdienen onze steun. We actualiseren ons subsidiebeleid in 2027 met afwegingen per regeling, zoals wel of geen plafond. We werken aan kwaliteit van leven, gelijke kansen en zelfredzaamheid. En blijven werken aan de opdracht dat hulp en ondersteuning toegankelijk en betaalbaar blijft voor inwoners die dit nodig hebben.

Samenwerken   
Dat doen we samen met inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven en regiogemeenten, met name in het Rijk van Nijmegen, Regio Rivierenland en de Groene Metropoolregio.

Ontwikkelingen en trends  

Algemene ontwikkelingen   
Onze opgave in dit programma is voor de komende periode uitdagend. Personeelstekorten en wachttijden vragen om andere oplossingen. Zo zien we binnen de zorg wachtlijsten bij zorgaanbieders toenemen en volgens prognose blijft dit tekort bestaan. Dit vraagt om zoeken naar oplossingen buiten de zorg.
Ook financieel staan gemeenten onder druk. Het ravijnjaar is uitgesteld naar 2028 en het Rijk heeft vanaf 2028 besparingen op jeugdzorg en Wmo ingeboekt. Tegelijk zien we dat onze inwoners een toenemende mate van onzekerheid en gebrek aan “grip” ervaren. Dit kan leiden tot afnemende gezondheid en geluk en daarmee toenemende eenzaamheid, armoede en behoefte aan (jeugd)zorg.

Toegang tot zorg

De manier waarop wij de toegang tot zorg hebben georganiseerd is aan verandering toe. Landelijke en regionale ontwikkelingen vragen dat we ondersteuning anders organiseren, zodat hulp beschikbaar blijft voor inwoners die deze het hardst nodig hebben. In 2027 moeten deze veranderingen in onze gemeente – binnen het sociaal domein - worden ingevoerd. Denk daarbij aan de Aanpak Voorkoming Escalatie (een werkwijze die ervoor moet zorgen dat dreigende onveiligheidssituaties tijdig worden bijgestuurd), de Stevige Lokale Teams (een sociaal team dat ingericht is om zelf basishulp te bieden), de Aanpak Multi Problematiek Sociaal Domein (de methode 1 gezin, 1 plan, die van toepassing is op huishoudens die meerder problemen hebben) en het Verkennend Gesprek om in samenwerking met de GGZ te kijken welke ondersteuning het best ingezet kan worden.

Dit betekent ook een andere werkwijze: we zetten sterker in op preventie en kijken eerst naar lichte en passende oplossingen, voordat zwaardere zorg wordt ingezet.

We rapporteren hierover met indicatoren, zoals verwijzingen van het sociaal team naar het voorliggend veld en het halen van de wettelijke termijnen.

Transformatie GGZ en opzetten Mentale Gezondheidsnetwerk
De vraag naar GGZ is groot, ook in onze gemeente. Door personeelstekorten en wachttijden krijgen inwoners niet altijd op tijd de nodige GGZ-zorg. Ook ervaren inwoners het huidige zorgsysteem als complex en gefragmenteerd. Dit leidt tot frustratie en verminderde regie over herstel. Daarom werken we samen met de GGZ aan een aanpak die de mentale gezondheid van inwoners verbetert en de vraag naar formele GGZ zorg vermindert. En de druk op de formele zorg verlaagt. We zetten daarbij in op preventie, herstel ondersteunende aanpak en betere samenwerking tussen het medische en sociale domein. De beoogde transformatie hebben we vastgelegd in het Transformatieplan Mentale Gezondheidsnetwerk Rijk van Nijmegen. De komende jaren geven we hieraan stapsgewijs vorm.

Transformatie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang  
Samen met de gemeenten in regio Gelderland-Zuid werken we aan de transformatie van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Deze samenwerking is vastgelegd in de centrumregeling en dienstverleningsovereenkomst, waarbij gemeente Nijmegen aangewezen is als centrumgemeente. We werken vooruitlopend op de doordecentralisatie van de middelen vanuit het Rijk al wel volgens dit principe samen. We dragen samen de kosten en delen samen de overschotten en eventuele tekorten.
In 2027 werken we verder aan spreiding van voorzieningen voor Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang, zodat inwoners zo dicht mogelijk bij huis en zijn/haar netwerk de meest passende zorg kan krijgen. Ook zetten we in op het voorkomen van dak- en thuisloosheid, onder meer via preventie, Wonen Eerst en realiseren van voldoende bijzondere woonvormen zoals bijvoorbeeld Skaeve Huuskes. Dit is in lijn met het regionaal actieplan en uitvoeringsplan dak- en thuisloosheid.

Hervormingsagenda Jeugd  
De jeugdzorg staat onder druk door personeelstekorten, toename van complexere hulpvragen en oplopende kosten. In Berg en Dal ontving in 2025 ongeveer 1 op de 10 kinderen jeugdhulp.
Vanuit de Hervormingsagenda Jeugd, het Regioprogramma Jeugd en het Lokaal Programma Jeugd zetten we in op preventie, betere samenwerking en afstemming met zorgpartners, kritisch kijken en handelen, zoeken naar out-of-the-box oplossingen voor langdurige problematiek en bieden van passende hulp. Doel is het aantal jeugdigen met jeugdhulp terug te brengen naar 1 op de 12 eind 2028.

Visie inclusieve kinderopvang en onderwijs   
We willen dat alle kinderen in Berg en Dal zich goed kunnen ontwikkelen, liefst in hun eigen omgeving. Kinderen met en zonder extra ondersteuningsbehoefte moeten zoveel mogelijk samen kunnen leren, spelen en opgroeien. Op de kinderopvang, school, buiten op straat en in de wijk. Professionals in kinderopvang en onderwijs moeten daarbij kunnen beschikken over voldoende kennis, vaardigheden, ruimte en expertise, bijvoorbeeld vanuit het speciaal onderwijs, het sociaal team of de jeugdhulp.
Inclusieve kinderopvang en inclusief onderwijs zijn daarbij stip op de horizon om naartoe te werken. Het Rijk streeft naar inclusief onderwijs in 2035. Dat vraagt om betere samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs, zorg en ondersteuning, zodat ondersteuning beter aansluit op wat kinderen nodig hebben. Deze samenwerking rondom het kind vindt plaats binnen een integraal kind centrum of in een samenwerk-plaats waar professionals vanuit verschillende locaties gezamenlijk optrekken.
Tegelijk erkennen we dat voor een kleine groep kinderen speciaal onderwijs of specialistische hulp nodig blijft. Ook voor hen willen we de samenwerking met voorzieningen in onze gemeente versterken.

Onderwijshuisvesting
We werken vanuit het Integraal Huisvestingsplan (IHP) in 2027 aan de volgende projecten: Kindcentrum Op de Horst en de St. Maartenschool. Ook wordt de verbouwing van het Montessori College in 2027 opgepakt.Het is van belang dat de gemeente passende locaties beschikbaar stelt voor bouwen van nieuwe scholen.

Beleid dorpshuizen  
Bij de dorpshuizen zijn de wensen groot, terwijl de financiële ruimte beperkt is. Daarom kiezen we voor clustering van activiteiten en multifunctioneler gebruik van accommodaties. Niet alle voorzieningen kunnen in de huidige vorm blijven bestaan. In het koersdocument ‘Ontmoeten en Verbinden met Accommodaties: het vervolg’ zijn hiervoor de eerste contouren en afwegingscriteria vastgesteld. Deze werken we de komende jaren verder uit en passen we toe bij investerings- en huisvestingsvraagstukken. Op basis hiervan maken we keuzes die zorgen voor een dekkend, duurzaam en toekomstbestendig netwerk van accommodaties. Voor een aantal accommodaties vragen wij u vooraf al te investeren.

Opvang asielzoekers en statushouders  
We zetten ons in om te voldoen aan de taakstelling van de Spreidingswet: 164 opvangplekken in 2026 en 2027. Daarvan zijn er al 110 plekken beschikbaar voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen in de dorpen Berg en Dal en Groesbeek. Daarnaast is er tot 24 april 2027 een tijdelijke noodopvanglocatie in Ooij. Voor de periode daarna zoeken we een structurele opvanglocatie met minimaal 64 plekken.
Ook vangen we op de Kentering 274 Oekraïners op. Deze opvanglocatie bestaat al sinds 2022. Deze locatie wordt stapsgewijs verbeterd en aangepast om de opvang voort te kunnen zetten. De termijn waarin we hierin blijven voorzien is mede afhankelijk van het Rijksbeleid.  

Inwonersparticipatie
Inwonersparticipatie is essentieel voor goed bestuur.
Participatie draagt bij aan betere besluiten en meer vertrouwen tussen gemeente en samenleving. Daarom willen we plannen eerder en duidelijker zichtbaar maken, zodat inwoners weten wanneer zij kunnen meedenken, hoeveel invloed zij hebben en welke kaders al vaststaan. Dat geldt ook voor plannen waarbij de gemeente geen initiatiefnemer is. In 2027 starten we, op basis van de evaluatie van de participatienota ‘Samen maken we Berg en Dal’, met een herziening. Daarbij zetten we in op beter gebruik van het participatieplatform Samenbergendal.nl. Ook gaan we het fenomeen van dorpsagenda’s verder uitwerken en spelregels hiervoor verduidelijken.