Algemeen

Voor u ligt de Begroting 2027 en de Meerjarenbegroting 2028-2030. Hierin werken we onderwerpen van het coalitieakkoord en de gemaakte keuzes bij de Kadernota 2027 verder uit.

De gemeenteraad heeft de kadernota op 9 juli 2026 vastgesteld. Op dat moment waren nog niet alle plannen uit het coalitieakkoord financieel vertaald. Ook waren verschillende ramingen nog voorlopig en zijn er, mede naar aanleiding van overleg met de provincie, aandachtspunten voor de begroting. We hebben deze plannen, ramingen en aandachtspunten inmiddels verwerkt. Ook de gevolgen van de mei- en septembercirculaire zijn meegenomen. In deze begroting nemen we u mee langs het financieel perspectief vanaf de voorjaarsnota 2026, de financiële impact van de besloten onderdelen bij de kadernota plus de overige belangrijkste mutaties.

In de begroting leggen we de nadruk op de ambities, doelen en resultaten die in 2027 bijzondere aandacht vragen. Tegelijkertijd blijven we dagelijks werken aan onze reguliere taken en dienstverlening aan inwoners, ondernemers en organisaties.

Onze ambities vragen om keuzes. De beschikbare middelen en uitvoeringscapaciteit zijn beperkt. Terwijl de maatschappelijke opgaven onverminderd groot zijn. De begroting 2027 is sluitend. Het meerjarenperspectief laat vanaf 2028 tekorten zien. Dat blijft vragen om tijdige keuzes over de inzet van onze middelen, net als voorgaande jaren.

Met vertrouwen, maar ook met oog voor wat financieel en organisatorisch nodig en haalbaar is, blijven we samen bouwen aan de toekomst van Berg en Dal.

Financieel Meerjaren Perspectief (FMP)
Hieronder vindt u het FMP. In dit overzicht geven we de belangrijkste financiële mutaties over de komende jaren weer die tot het resultaat leiden. Per mutatieregel is een toelichting gegeven. Mutaties kleiner dan € 100.000 zijn onder een verzamelpost gezet. Dat doen we zowel voor de lasten als voor de baten.

Van kadernota naar begroting
Met de Kadernota 2027 heeft de raad de financiële kaders en de hoofdlijnen van beleid voor het komende begrotingsjaar vastgesteld. Deze kaders vormen het uitgangspunt voor het opstellen van de Programmabegroting 2027 en de meerjarenbegroting 2028-2030.

Tussen het vaststellen van de Kadernota en het opstellen van de begroting verstrijkt enige tijd. In die tijd komt nieuwe informatie beschikbaar: de vertaling van het coalitieakkoord, de definitieve mei- en septembercirculaire van het Rijk, de ontwerpbegrotingen van de gemeenschappelijke regelingen, geactualiseerde investeringsramingen, en de verdere uitwerking van onderwerpen die in de Kadernota nog als pm-post waren opgenomen.

Het overgrote deel van de Kadernota is één-op-één vertaald naar de begroting: de bedragen en de systematiek die u heeft vastgesteld, zijn verwerkt en geactualiseerd. En ook de aangenomen moties en amendementen zijn waar mogelijk financieel vertaald en opgenomen.

Bij het opstellen van de begroting worden meerdere posten concreter financieel ingevuld. In de mutaties hieronder ziet u de uitwerking ten opzichte van het perspectief van de Voorjaarsnota 2026. Ook de vastgestelde posten uit de Kadernota zijn geactualiseerd en opgenomen. Per post wordt een toelichting gegeven op de oorzaak van een financiële mutatie. Zo kunt u de lijn van Voorjaarsnota en Kadernota naar begroting goed volgen.

Een aantal mutaties hebben gevolgen voor zowel de lasten als de baten. In de toelichting is dat onderlinge verband aangegeven.

1. Salaris- en inhuurkosten (inclusief bestuur)
De salaris- en inhuurkosten stijgen in 2027 met ongeveer € 2,4 miljoen. Dit komt door indexering en uitbreiding van de formatie bij verschillende teams en een extra wethouder. Vanwege een aantal aflopende tijdelijke (inhuur) contracten dalen deze kosten vanaf 2028.

2. Kosten bedrijfsvoering
De kosten van de bedrijfsvoering zijn bijgesteld. Het overgrote deel ontstaat door bijstelling van het ICT-budget zoals besloten in de Kadernota 2027. De rest bestaat uit een mix van kleinere bedragen.

3. Actualisatie kapitaallasten (exclusief riolering)
De kapitaallasten zijn bijgesteld op basis van de daadwerkelijke uitgaven op de lopende investeringen en de investeringen op het Meerjaren Investeringsplan 2026-2029. Daarnaast zijn de afschrijvingstermijnen voor wegen, riolering en gebouwen aangepast zoals besloten in de Kadernota 2027.

4. Bijdrage Gemeenschappelijke regelingen
De gemeenschappelijke regelingen hebben in het voorjaar 2026 hun begrotingen 2027 en meerjarenbegrotingen aangeboden. Deze cijfers zijn opgenomen in onze begroting. Als het algemeen bestuur van een gemeenschappelijke regeling anders besluit, verwerken we dit besluit in onze begroting door middel van een begrotingswijziging.

5. Stelpost Wet Open Overheid
Er is geld beschikbaar voor de implementatie van de Wet Open Overheid. Hier staat een bijdrage uit de reserve lopende projecten tegenover (zie ook punt 36).

6. Treasury
De toegerekende rente van de langlopende leningen is verlaagd. Dit komt doordat we nog veel eigen middelen hebben en hiervoor nog geen extern geld hoeven aan te trekken.

7. Onderhoud openbare ruimte
Het integraal beheer van de openbare ruimte besteden we uit sinds 2022. We willen vast houden aan de huidige kwaliteit van de openbare ruimte. De bestaande contracten zijn geïndexeerd. Jaarlijks is een bedrag van € 116.000 extra nodig bij de onderhoudsbudgetten van de openbare ruimte.

8. Subsidie bibliotheek
In de algemene uitkering is extra geld voor de bibliotheek opgenomen. Dit bedrag is beschikbaar gesteld voor de bibliotheek.

9. Subsidie Forte Welzijn
Op basis van de jaarlijkse indexatie (3,58%) is er meer geld nodig voor de subsidie aan Forte Welzijn. Daarnaast zijn er een aantal tijdelijke subsidies aan Forte Welzijn verstrekt. Drie tijdelijke subsidies zetten we nu om in structurele subsidies. Deze drie subsidies zijn ook opgenomen in de Kadernota 2027 en nu verwerkt in de begroting 2027.

10. Subsidie dorpshuizen
We zijn al een tijdje bezig met het professionaliseren van de dorpshuizen. Onderdeel hiervan is het aanleveren van een begroting door de verschillende dorpshuizen. Op basis van deze begrotingen zijn de bedragen opgenomen in de begroting 2027, als te verlenen subsidie.

11. Noodopvang vluchtelingen Oekraïne
Vanaf 2027 gaat er een nieuwe regeling gelden voor de noodopvang vluchtelingen Oekraïne. Dit is de regeling 'Doelgroep Flexibele Regeling'. Deze regeling zorgt voor meer financiële houvast. Het effect daarvan is dat we deze bedragen nu structureel begroten, waar dit voorheen incidenteel werd bijgesteld. De financiële uitgangspunten zijn als volgt, de gemeente ontvangt een vergoeding op basis van werkelijk gemaakte kosten voor onder andere huur, beveiliging en andere aan de opvang gerelateerde exploitatiekosten. Daarnaast ontvangt de gemeente € 11 per opvangplek per dag. Uit dit normbedrag van € 11 moeten onder andere kosten voor indirecte apparaatskosten en projectleiding worden betaald. De regeling loopt tot en met 4 maart 2030, uiteraard mede afhankelijk van de politieke ontwikkelingen. We verwachten nog steeds uit te komen met de beschikbaar gestelde middelen. (zie ook punt 30).

12. Bijstandsuitkeringen
De netto bijstandslasten stijgen met € 672.000 als gevolg van inflatie (€ 572.000) en een verwachte toename van het aantal uitkeringen (€ 100.000). Met name het aantal uitkeringen Participatiewet neemt naar verwachting toe. IOAW uitkeringen nemen af.

13. Huishoudelijke hulp
De toename van de kosten binnen de huishoudelijke hulp ontstaat door hogere tarieven (en dus kosten). Dit betekent een stijging van € 160.000 (3,7%).
 
14. Sociaal domein
14.1 Tariefstijgingen jeugdzorg en WMO
De kosten binnen het sociaal domein nemen toe als gevolg van stijgende tarieven voor de uitvoering van de jeugdzorg en de Wmo. Deze tariefontwikkeling leidt in 2027 tot een structurele verhoging van de benodigde budgetten met 5,3%, wat neerkomt op € 1.200.000.

14.2 Specialistische zorg
Binnen de jeugdzorg is sprake van een toenemende inzet van specialistische zorg.
Dit leidt tot een verschuiving naar zwaardere en daarmee duurdere zorgvormen. Vanaf 2027 leidt deze ontwikkeling tot een toename van de benodigde budgetten met € 500.000.

14.3 Decentralisatie Beschermd Wonen / Maatschappelijke opvang
De gemeente Nijmegen is als centrumgemeente verantwoordelijk voor de uitvoering van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang in Gelderland-Zuid en ontvangt hiervoor de rijksmiddelen. Binnen de regio zijn afspraken gemaakt over het gezamenlijk dragen van de kosten en het delen van zowel overschotten als tekorten. Hoewel nog sprake is van een overschot, nemen de beschikbare middelen naar verwachting vanaf 2027 af door de stijgende kosten van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Hierdoor ontvangen wij vanaf 2027 naar verwachting minder middelen van de gemeente Nijmegen en als gevolg daarvan verlagen we onze lokale budgetten met € 460.000 in 2027 en € 527.000 vanaf 2028 (zie ook punt 34.1).

14.4 Rijkskorting huishoudelijke hulp Wmo
Vanaf 2029 is in het gemeentefonds een structurele korting verwerkt in verband met de voorgenomen wijziging van de organisatie van huishoudelijke hulp binnen de Wmo. Op dit moment is nog onvoldoende duidelijk welke wettelijke taken bij gemeenten blijven en welke financiële gevolgen dit heeft voor de gemeentelijke uitgaven. Conform het begrotingsadvies van de VNG is daarom vanaf 2029 een stelpost opgenomen ter hoogte van de in het gemeentefonds verwerkte korting (€ 1,8 miljoen in 2029).

15. Kosten SPUK AZWA/HLA
Vanaf 2027 vallen de middelen van de SPUK Breed onder de SPUK AZWA/HLA. Dit betekent dat we de middelen voortaan via een andere regeling (AZWA/HLA) ontvangen. We blijven het geld inzetten voor preventie, gezondheid en welzijn. De overgang naar de nieuwe regeling verandert dus niets aan wat we met deze middelen willen bereiken.

16. Kosten SPUK Breed
Vanaf 2027 vallen de middelen van de SPUK Breed onder de SPUK AZWA/HLA (zie hierboven). We blijven het geld inzetten voor preventie, gezondheid en welzijn. De overgang naar de nieuwe regeling verandert dus niets aan wat we met deze middelen willen bereiken.

17. Subsidie Museumpark Orientalis
De raad heeft aan Museumpark Orientalis een extra meerjarige subsidie toegekend vanaf juni 2026 tot en met mei 2030 van € 265.000 per jaar.

18. Riolering (inclusief kapitaallasten)
De budgetten voor riolering zijn bijgesteld volgens het WRP (water- en rioleringsplan) 2026-2030. De kapitaallasten zijn ook aangepast op basis van de lopende investeringen en de investeringen op het Meerjaren InvesteringsPlan (MIP). Deze kostenstijging is verwerkt in de tarieven van de rioolheffing (zie punt 25).

19. Afval
De raming op het taakveld afval is bijgesteld op basis van de tarievenlijst voor 2027 van de DAR (Dienst Afval en Reiniging). De DAR heeft rekening gehouden met een indexatie van de kosten (5,88%). Deze kostenstijging is verwerkt in de opbrengst van de afvalstoffenheffing (zie punt 25).

20. Omgevingsplan Berg en Dal
We hebben tot 1 januari 2032 de tijd om een volwaardig omgevingsplan Berg en Dal op te stellen. In 2026 stelt de gemeenteraad hiervoor een transitieplan vast. Om te komen tot het volwaardige omgevingsplan moeten wij externe partijen inhuren. Er zijn weinig partijen die de expertise hebben. Daarnaast is ook bij deze partijen sprake van personeelsschaarste. Dit kan leiden tot hogere tarieven. De structurele extra last op de begroting bedraagt € 100.000.

21. Uitvoeringsplan Duurzaamheid/ CDOKE (lasten)
We ontvangen in 2027 eenmalig een hogere rijksbijdrage voor taken op het gebied van klimaat- en energiebeleid via de algemene uitkering. Uit overleg met de provincie mogen deze gelden structureel worden begroot mits ze worden ingezet voor de beoogde doelen. Deze bijdrage zetten we dan ook in voor duurzaamheid conform het voorstel klimaatneutraal (zie ook punt 33).

22. Wet Versterking regie volkshuisvesting
In juli 2026 is de Wet Versterking regie Volkshuisvesting in werking getreden. In de septembercirculaire zijn hier aanvullende gelden voor beschikbaar gesteld. In de begroting is dit als extra taakmutatie opgenomen. De wet verplicht Rijk, provincies en gemeenten een zogeheten volkshuisvestingsprogramma te maken waarin staat hoeveel, waar en voor welke doelgroepen – zoals ouderen en studenten – zij gaan bouwen.

23. Stelpost onderuitputting kapitaallasten
We begroten kapitaallasten op basis van investeringsprojecten. Van projecten weten we dat er vertragingen optreden door verschillende omstandigheden. De afgelopen jaren hebben we een onderuitputting gehad op de kapitaallasten. Deze mogen we vanaf 2027 als stelpost begroten. Met deze post maken we gebruik van deze mogelijkheid om daarmee concernbreed een realistischer beeld te creëren.    

24. Overige ontwikkelingen (lasten)
Deze ontwikkelingen bestaan uit een verzameling van kleinere uitgavenbudgetten uit de gehele begroting.

25. Algemene uitkering
De hoogte van de algemene uitkering in deze begroting is gebaseerd op de septembercirculaire 2026. Hierover informeren wij u met een separate informatienota en in het raadsvoorstel van de begroting 2027. De mutatie in dit overzicht is ten opzichte van de stand van de decembercirculaire 2025. De algemene uitkering neemt in de jaren 2027 en 2028 toe door het accres (groei-index). Daarnaast leiden hoeveelheidsverschillen, zoals een groei van het aantal inwoners en andere relevante verdeelmaatstaven, tot een hogere algemene uitkering.

De vermindering vanaf 2029 houdt verband met de Rijkskorting huishoudelijke hulp Wmo (€ 1,8 miljoen). Gemeenten ontvangen hierdoor een lagere algemene uitkering. Deze mutatie is ook aan de lastenkant opgenomen (zie punt 14.4).

26. Opbrengst belastingen en heffingen
We hebben in de Kadernota afgesproken dat onze heffingen met 3,7% moeten stijgen. Dit doen we omdat ook onze uitgaven jaarlijks stijgen. Voor de onroerende zaakbelasting houden we rekening met de stijging van de waarde van onze woningen. De rioolheffing en afvalstoffenheffing zijn kostendekkend en we houden daarbij ook rekening met de voorzieningen voor deze heffingen.

27. Treasury
De kapitaallasten (rente en afschrijving) van de investeringen zijn geactualiseerd. Dat leidt voor dit taakveld tot een klein nadeel. Hier staan voordelen op kapitaallasten op de diverse programma's tegenover.

28. Rijksbijdrage bijstandsuitkeringen
We ontvangen een rijksbijdrage voor het uitkeren van onze bijstandsuitkeringen. Deze bijdrage wordt jaarlijks geïndexeerd en bijgesteld op basis van het verwachte aantal uitkeringen. De rijksbijdrage die wij ontvangen is lager dan het totaalbedrag dat we aan uitkeringen betalen. Dit houdt in dat wij een 'nadeelgemeente' zijn (zie punt 12). Voor het tekort in 2027 doen we een beroep op de vangnetuitkering, waardoor we een aanvullende compensatie vanuit het rijk ontvangen. Vanaf 2027 wordt de vangnetregeling verruimd, waardoor we meer worden gecompenseerd. Hierdoor verwachten wij vanaf 2027 een hogere compensatie uit de vangnetregeling.

29. Rijksbijdrage SPUK AZWA/HLA
De rijksbijdrage SPUK Breed ontvangen we voortaan via een nieuwe regeling (AZWA/HLA) (zie ook punt 15)

30. Rijksbijdrage SPUK Breed
De rijksbijdrage SPUK Breed ontvangen we voortaan via een nieuwe regeling (AZWA/HLA)
(zie ook punt 16)

31. Rijksuitkering Noodopvang vluchtelingen Oekraïne
Vanaf 2027 gaat er een nieuwe regeling gelden voor de noodopvang vluchtelingen Oekraïne. Dit is de regeling 'Doelgroep Flexibele Regeling'. Deze regeling zorgt voor meer financiële houvast. Het effect daarvan is dat we deze bedragen nu structureel begroten, waar dit voorheen incidenteel werd bijgesteld. De financiële uitgangspunten zijn als volgt, de gemeente ontvangt een vergoeding op basis van werkelijk gemaakte kosten voor onder andere huur, beveiliging en andere aan de opvang gerelateerde exploitatiekosten. Daarnaast ontvangt de gemeente € 11 per opvangplek per dag. Uit dit normbedrag van € 11 moeten onder andere kosten voor indirecte apparaatskosten en projectleiding worden betaald. De regeling loopt tot en met 4 maart 2030, uiteraard mede afhankelijk van de politieke ontwikkelingen. We verwachten nog steeds uit te komen met de beschikbaar gestelde middelen (zie ook punt 11).

32. Aanwending voorziening riolering
De egalisatievoorziening voor riolering zetten we jaarlijks in om grote schommelingen in de tarieven van de rioolheffing te voorkomen. Door deze voorziening in 2027 in te zetten, voorkomen we een sterke stijging van de rioolheffing.

33. Uitvoeringsplan Duurzaamheid/ CDOKE (baten)
We ontvangen in 2027 eenmalig een hogere rijksbijdrage voor taken op het gebied van klimaat- en energiebeleid via de algemene uitkering. Uit overleg met de provincie mogen deze gelden structureel worden begroot mits ze worden ingezet voor de beoogde doelen. Deze bijdrage zetten we dan ook in voor duurzaamheid conform het voorstel klimaatneutraal (zie ook punt 21).

34. Leges/ anterieure overeenkomsten projecten RO
Met onder andere de woningbouwopgave die we hebben schatten we op dit moment in dat de inkomsten op dit gebied structureel toenemen.

35. Sociaal domein
35.1 Decentralisatie Beschermd Wonen / Maatschappelijke opvang
De gemeente Nijmegen is als centrumgemeente verantwoordelijk voor de uitvoering van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang in Gelderland-Zuid en ontvangt hiervoor de rijksmiddelen. Binnen de regio zijn afspraken gemaakt over het gezamenlijk dragen van de kosten en het delen van zowel overschotten als tekorten. Hoewel nog sprake is van een overschot, nemen de beschikbare middelen naar verwachting vanaf 2027 verder af door de stijgende kosten van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Hierdoor ontvangen wij in 2027 naar verwachting € 460.000 minder middelen van de gemeente Nijmegen. Vanaf 2028 is dit € 527.000 minder (zie ook punt 14.3).

35.2 Abonnementstarief Wmo
Het vervallen van het abonnementstarief (WMO) was beoogd vanaf 2027, maar is een jaar uitgesteld. De eigen bijdrage wordt afhankelijk van inkomen en vermogen. Hierdoor ontvangen we hogere inkomsten aan eigen bijdragen. Vanwege het uitstel komen de hogere inkomsten in 2027 ad € 235.000 te vervallen.

36. Stelpost compensatie Hervormingsagenda Jeugd
Vanaf 2028 wordt via de algemene uitkering rekening gehouden met een compensatie voor de tekorten op Jeugd. Hiervoor nemen we vanaf 2028 een voordelige stelpost van € 1 miljoen op. In 2027 wordt deze stelpost niet opgenomen, zoals bij de kadernota wel was voorgesteld. Vanuit gesprekken met de provinciaal toezichthouder is duidelijk geworden dat deze stelpost pas vanaf 2028 wordt toegestaan.     

37. Mutaties reserves (baten)
We zetten de reserve lopende projecten de komende jaren in, onder andere voor de Wet Open Overheid en tijdelijk extra personeel sociaal team (jeugd). Daarnaast is de bijdrage uit de reserve dekking kapitaallasten bijgesteld.  

38. Overige ontwikkelingen (baten)
Deze ontwikkelingen bestaan uit een verzameling van kleinere inkomstenbudgetten uit de gehele begroting.

De begroting 2027 bieden we samen met het raadsvoorstel aan de provincie aan.

College van burgemeester en wethouders