Economie, Werk & Inkomen

Inleiding
Overkoepelende visie en ambities
Binnen het programma Economie, Werk en Inkomen werken we aan de ambities uit de beleidskaders die staan in de bijlage ‘Beleidskaders’. Uitgangspunt blijft dat iedereen de kans krijgt om mee te doen in onze gemeente. Voor 2027 richten we ons op vier ambities:

• een gezonde financiële basis voor inwoners;
• participatie voor iedereen;
• een vitale en duurzame economie;
• lerende omgevingen.

Regulier werk  
Ook in 2027 zetten we ons in voor de bestaanszekerheid van inwoners. We ondersteunen mensen die (tijdelijk) niet in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien met uitkeringen en individuele toeslagen. We helpen ook bij aanvullende inkomensregelingen. En werken actief aan het voorkomen en oplossen van schuldenproblematiek.

Onze aanpak blijft gericht op maatwerk. We zetten instrumenten in zoals saneringskredieten, budgetbeheer en budgetcoaching. En blijven investeren in preventie en nazorg, zodat inwoners duurzaam financieel stabiel blijven.

Voor inwoners met een bijstandsuitkering ligt de nadruk op activering en participatie. Samen met het WerkBedrijf Rijk van Nijmegen begeleiden we inwoners met een kwetsbare positie richting werk. Is betaald werk nog niet haalbaar? Dan zoeken we samen naar andere vormen van maatschappelijke participatie, zoals vrijwilligerswerk, dagbesteding of inloopactiviteiten.

Dit sluit aan bij het programma Participatiewet in Balans. Dat maakt de bijstand eenvoudiger en menselijker. Een deel van de wijzigingen is in 2026 ingevoerd, een ander deel volgt in 2027.

Onze gemeente is een aantrekkelijke plek voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Het gevarieerde aanbod van winkels, musea en horeca draagt bij aan levendige dorpskernen en een goed voorzieningenniveau. We ondersteunen initiatieven zoals de Bedrijven Investerings Zone (BIZ) en investeren in de kwaliteit van voorzieningen.

Ook bedrijventerreinen zijn belangrijk voor de lokale economie. We zetten in op duurzame, goed bereikbare en toekomstbestendige werklocaties met ruimte voor innovatie. Tegelijk stimuleren we samenwerking tussen ondernemers. Daardoor groeit hun gezamenlijke slagkracht en versterken we het economische fundament.

Samenwerken   
We werken nauw samen met maatschappelijke partners, zoals Stichting Leergeld, Stichting Urgente Noden Gelderland-Zuid, Stichting Schuldhulpbuddy Berg en Dal, de Kledingbank, de Voedselbank, Vluchtelingenwerk en Stichting BWN. Hierdoor kunnen we inwoners op meerdere leefgebieden ondersteunen.  

We werken ook samen met externe partners zoals de Groene Metropoolregio, The Economic Board en Lifeport, MKB en de Stichting Toerisme en Recreatie Berg en Dal.

Ontwikkelingen en trends  

Macrobudget BUIG (Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorziening Gemeenten)
Het BUIG-budget is de rijksuitkering waarmee gemeenten uitkeringen binnen de Participatiewet betalen. Voor kleinere gemeenten, zoals Berg en Dal, wordt dit budget grotendeels gebaseerd op historische uitgaven. Daardoor sluit het minder goed aan op actuele ontwikkelingen. Als het aantal bijstandsgerechtigden groeit, schiet het BUIG-budget te kort. Tegelijk zorgt de afbouw van regelingen zoals de Wajong en de Wet Sociale Werkvoorziening voor extra instroom.

De afgelopen jaren steeg het aantal inwoners in de bijstand en was er een tekort op het BUIG-budget. We verwachten dat dit tekort in 2027 blijft bestaan.

Aantal bijstandsgerechtigden  

Sinds 2023 neemt het aantal inwoners met een bijstandsuitkering toe. Dit komt onder andere door meer complexe problemen bij inwoners, een relatief groot aantal sociale huurwoningen, de huisvesting van statushouders en instroom vanuit andere regelingen.

De begeleiding van deze inwoners gaat verder dan het vinden van werk, omdat er bijvoorbeeld ook sprake is van schulden of ziekte. Voor een deel van de groep is betaald werk (nog) niet haalbaar. Dit vraagt meer van onze consulenten en de medewerkers van het WerkBedrijf.

Deze ontwikkeling vraagt om een samenhangende aanpak, gericht op activering, begeleiding naar werk en ondersteuning op maat. We blijven investeren in samenwerking met partners en het versterken van de lokale economie. Daardoor kunnen meer inwoners duurzaam deelnemen aan de samenleving.

In de grafiek ziet u de jaarlijkse stijging van uitkeringen. Van het totaal aantal uitkeringen is 95% bijstandsuitkeringen

Wetswijzigingen  
Door de Wet proactieve dienstverlening kunnen overheidsorganisaties inwoners actief benaderen over regelingen waar zij recht op hebben en ze beter ondersteunen. Daardoor vergroten we bestaanszekerheid en verminderen we armoede. De wet regelt het delen van persoonsgegevens tussen instanties. De wet wordt nog behandeld in de Tweede Kamer.

Op 1 januari 2027 treedt waarschijnlijk de Wet handhaving sociale zekerheid in werking. Deze wet biedt ons meer ruimte om met de menselijke maat te handhaven binnen de sociale zekerheid. Bijvoorbeeld door eerst te waarschuwen in plaats van direct te beboeten of door af te zien van terugvordering in bijzondere situaties.

De wet hangt samen met de Participatiewet in Balans. Vanaf 2027 wordt maatschappelijke participatie toegevoegd als doel, vervalt de tegenprestatie en kan de individuele inkomenstoeslag ambtshalve worden toegekend

Economische zaken  

We zien een verschuiving van economische groei naar brede welvaart. Het afwegingskader wordt daardoor breder. Een breder economisch programma, als onderdeel van de Omgevingswet, vraagt soms andere afwegingen.

Toerisme en recreatie  
Toerisme en recreatie zijn belangrijke pijlers voor de gemeente. De uitgangspunten uit de Kadernota Toerisme uit 2017 zijn nog grotendeels actueel, maar bieden ruimte voor verdere ontwikkeling. We versterken voorzieningen, zoals musea, en werken samen met gemeenten in het Rijk van Nijmegen aan de promotie van de regio.

Onze zes vakantieparken vragen aandacht om toekomstbestendig te blijven. Daarom stellen we, samen met interne en externe partners, een uitvoeringsagenda recreatie en toerisme op. Kwaliteit staat daarbij centraal: ontwikkelingen moeten kleinschalig en gespreid zijn, en in balans met natuur, landschap en leefbaarheid van de dorpen.