Raadsvoorstel

                    Raadsvoorstel

Aan de gemeenteraad,

Voorstel

1. De programmabegroting 2027 met een saldo van € 327.000 positief vast te stellen, inclusief:
   1. De meerjarenraming 2028-2030;
   2. Het meerjareninvesteringsplan 2027-2030;
   3. Het financiële kader voor de subsidies.
2. Het positieve resultaat van 2027, als dit zich daadwerkelijk voordoet bij de jaarrekening      2027, toe te voegen aan algemene reserve.
3. In te stemmen met de opvolging van motie 2026-M012 'Financiële stip op de horizon', zoals toegelicht onder punt 3.1.

Inleiding
Wij bieden u de Programmabegroting 2027 in digitale vorm aan. Deze begroting is beschikbaar via http://programmavan.bergendal.nl/.

De begroting 2027 is gebaseerd op de uitgangspunten zoals u die heeft vastgesteld op 9 juli 2026 in de Kadernota 2027. In de begroting 2027 is rekening gehouden met de septembercirculaire 2026 die wij op 15 september 2026 hebben ontvangen. Met deze informatie presenteren wij u een structureel sluitende begroting 2027. De jaren 2028, 2029 en 2030 laten tekorten zien.

De meerjarenraming 2027-2030 is als volgt:

Beoogd effect
Op grond van de Gemeentewet moeten wij de programmabegroting 2027 vóór 15 november 2026 aan Gedeputeerde Staten aanbieden.

We hebben de ambities, doelen en resultaten opnieuw geformuleerd en aan laten sluiten bij het Coalitieakkoord 2026-2030, ‘Vol vertrouwen vooruit!’. Daarnaast hebben we de op 9 juli 2026 vastgestelde Kadernota 2027 en de daarbij aangenomen moties en amendementen als input gebruikt.

Argumenten
1.1 De begroting 2027 is structureel sluitend
Het is de bevoegdheid van de gemeenteraad om de begroting vast te stellen. In de Gemeentewet (artikel 189) is vastgelegd dat de gemeenteraad een structureel sluitende begroting moet vaststellen voor repressief toezicht. Om voor repressief toezicht van de provincie in aanmerking te komen, moet of het eerste jaar van de meerjarenbegroting, of het laatste begrotingsjaar structureel sluitend zijn. Het actuele meerjarenperspectief laat een structureel sluitende begroting voor 2027 zien, zodat de verwachting is dat we voor de begroting 2027 onder repressief toezicht blijven vallen. Repressief toezicht is de lichtst mogelijke vorm van provinciaal toezicht. Dit betekent dat de gemeente haar vastgestelde begroting en begrotingswijzigingen kan uitvoeren, zonder dat de Provincie deze vooraf moet goedkeuren.

1.2 Nieuwe ontwikkelingen zijn opgenomen.
Na het vaststellen van de kadernota hebben we een aantal wijzigingen doorgevoerd.  

1. We hebben de mei- en septembercirculaire 2026 verwerkt. Hieruit blijkt dat de tekorten in de jaren 2028 tot en met 2030 minder groot zijn dan bij de kadernota verwacht.
2. CDOKE
3. Opvang vluchtelingen Oekraïne
4. Stelpost kapitaallasten
5. Stelpost jeugdzorg pas vanaf 2028
6. Geen inzet algemene reserve nodig

a. Algemene uitkering (Mei- en Septembercirculaire 2026)
In de primaire begroting 2027 zijn de meicirculaire 2026 en de septembercirculaire 2026 verwerkt. De raming van de algemene uitkering is daarmee gebaseerd op de laatst bekende informatie van het Rijk.
De meicirculaire was positiever dan bij de kadernota verwacht. De septembercirculaire laat voor de jaren 2029 en verder een klein nadeel zien. Per saldo hebben de circulaires een positief effect op onze begroting. De effecten kunt u vinden in de raadsinformatienota die u hierover heeft ontvangen.

b. Duurzaamheid/ CDOKE
De provinciaal toezichthouder heeft ons bevestigd dat we de zogenaamde CDOKE gelden, die enkel voor 2027 in het gemeentefonds zijn opgenomen structureel mogen opnemen in de meerjarenbegroting. Met de restrictie dat we hier eenzelfde bedrag aan lasten voor begroten die ingezet worden voor enkel de bestemde doelen van de CDOKE gelden. Nadrukkelijk is aangegeven dat deze middelen niet bestemd zijn voor andere doeleinden of om tekorten op te vangen. Deze middelen zijn dan ook zowel als baten en als lasten opgenomen.

c. Opvang vluchtelingen Oekraïne
Het Rijk heeft de gelden voor de opvang van Oekraïners tot en met 2030 toegezegd. Door de nieuwe systematiek kunnen we de baten en lasten nu meerjarig in de begroting verwerken. Met de nieuwe regeling ontvangen we een rijksbijdrage voor de declarabele kosten. Deze is budgettair neutraal geraamd. Daarnaast ontvangen we een vergoeding van € 11 per opvangplek per dag. Van dit bedrag betalen we de personele kosten. Het restant (ongeveer € 8 ton) maakt onderdeel uit van het begrotingssaldo.

d. Stelpost kapitaallasten
Vanaf 2027 is het toegestaan om een stelpost onderuitputting kapitaallasten op te nemen. Door diverse omstandigheden lopen projecten vertraging op, waardoor de kapitaallasten later als last op de begroting drukken. Op basis van de afgelopen jaren nemen we hiervoor een stelpost op van € 700.000.

e. Stelpost jeugdzorg
Conform het begrotingsadvies van de VNG hadden we in de kadernota een structurele stelpost voor jeugdzorg opgenomen van € 1.000.000. De provinciaal toezichthouder heeft echter aangegeven dat deze stelpost niet mag worden opgevoerd voor 2027, maar wel voor de jaren daarna. In de begroting is deze stelpost daarom pas vanaf 2028 opgenomen. Hoewel we dit vreemd vinden en verwachten dat we ook compensatie krijgen over 2027 hebben we besloten dit niet op te nemen voor 2027.

f. Geen inzet reserve verwachte begrotingstekorten nodig
Na het verwerken van alle ontwikkelingen is het saldo van de begroting 2027 positief. Dat betekent dat de inzet van de reserve verwachte begrotingstekorten voor 2027 niet nodig is.

1.3 Financiële kaders voor subsidies
In opvolging van amendement 2026-A014 zijn subsidiebedragen geactualiseerd en verhoogd waar nodig.  

3.1 Opvolging motie 2026-M012 ‘Financiële stip op de horizon’
Tijdens de behandeling van de Kadernota 2027 nam u de motie 'Financiële stip op de horizon' aan. Daarin vroeg u ons twee dingen:

1. Voor de begroting 2027 te berekenen wat het huidige beleid betekent voor onze reserves in 2028-2030.
2. U te informeren over onze koers en visie voor een sluitende begroting in de toekomst, inclusief mogelijke oplossingsrichtingen.

Hoe geven we opvolging aan de motie?
Als eerste is in de begroting een overzicht opgenomen van de ontwikkeling van onze reserves voor de komende jaren. Deze vindt u onder het deel van de financiële begroting.
Voor het tweede punt van de motie stellen we voor actie te ondernemen op het moment dat we bij de begroting, en op basis van de septembercirculaire, de algemene reserve nodig hebben om het eerste begrotingsjaar sluitend te maken. Op dit moment is dat niet nodig.

Waarom kiezen we voor deze financiële koers?
Onze ramingen wijken al jaren sterk af van de werkelijkheid. De begroting liet steeds een tekort zien. De jaarrekening liet steeds een overschot zien. Een traject van mogelijke bezuinigingen, zoals sommige gemeenten doen, kost veel tijd en menskracht. Die capaciteit is schaars en zetten we liever in voor de maatschappelijke doelen waar we dagelijks aan werken.

Ook werken we aan een realistischer beeld. Zo ramen we in de begroting 2027 bijvoorbeeld de kapitaallasten realistischer door te werken met een onderbouwde stelpost. De begroting 2027 sluit met een positief saldo van € 327.000.

Kanttekening
a. Stelposten in de begroting
We hebben in de begroting 2027 een stelpost onvoorzien opgenomen van € 25.000 en een stelpost onderuitputting kapitaallasten van € 700.000. In de begroting 2027 staat ook een incidentele stelpost voor uitgaven voor de Wet open overheid.

b. Bijdrage reserve rekeningresultaten
Onze begroting 2027 is structureel sluitend. Dit betekent dat we de structurele lasten kunnen opvangen met de structurele baten. Onder deze structurele baten hebben we ook de jaarlijkse bijdrage uit de reserve rekeningresultaten van € 355.000 opgenomen.

c. Weerstandsratio
Bij de beoordeling van de risico’s weten we in sommige gevallen niet hoe hoog het financiële risico en de kans daarop is. Maar we weten wel dat we een risico lopen. Dit hebben we aangegeven met “p.m.”. Deze risico’s tellen niet mee in de risicoscores. De werkelijke ratio kan daardoor lager zijn. Onze weerstandsratio is 10,55. Een ratio van 2 of meer is “uitstekend”.
Meer informatie hierover vindt u in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.

d. Verloop algemene reserve
Hieronder staat het overzicht van het verloop van de algemene reserves.  

De te verwachten begrotingssaldi 2027-2030 zijn niet verwerkt in deze tabel.

Financiële onderbouwing
Zoals hiervoor al is aangegeven is de begroting 2027 structureel sluitend. Vanaf 2028 laat het meerjarenperspectief structurele tekorten zien.

Participatie
De raad heeft geparticipeerd in de totstandkoming van de begroting door middel van de behandeling van de kadernota 2027 en de aangenomen moties en amendementen

Communicatie
Na vaststelling van de Programmabegroting 2027 bieden wij deze aan de Provincie aan (dit moet voor 15 november). De kaders voor de subsidies maken we na vaststelling bekend in het Gemeentenieuws en op onze website.

De Programmabegroting 2027 is digitaal beschikbaar via http://programmavan.bergendal.nl/.

Aanpak/uitvoering
Over de voortgang van de Programmabegroting 2027 rapporteren wij u via de voorjaars- en najaarsnota. In de jaarstukken 2027 leggen wij vervolgens verantwoording af. Dit doen wij zowel inhoudelijk als financieel.

Burgemeester en wethouders,

  De secretaris               De burgemeester
  Drs. H.J.G. Salemink-van der Burg      mr. M. Slinkman

Bijlage digitaal ter inzage
1. Programmabegroting 2027

De raad van de gemeente Berg en Dal,

gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 6 oktober 2026.

overwegende dat:

• de begroting 2027 is gebaseerd op de uitgangspunten zoals vastgesteld op 9 juli 2026 in de Kadernota 2027;
• in de begroting 2027 rekening is gehouden met de mei- en septembercirculaire 2026;
• nieuwe ontwikkelingen zijn opgenomen ten opzichte van de kadernota;

b e s l u i t  :

1. De programmabegroting 2027 met een saldo van € 327.000 positief vast te stellen, inclusief:
   1. De meerjarenraming 2028-2030;
   2. Het meerjareninvesteringsplan 2027-2030;
   3. Het financiële kader voor de subsidies.
2. Het positieve resultaat van 2027, als dit zich daadwerkelijk voordoet bij de jaarrekening 2027, toe te voegen aan algemene reserve.
3. In te stemmen met de opvolging van motie 2026-M012 ‘Financiële stip op de horizon’, zoals toegelicht onder punt 3.1.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Berg en Dal op 5 november 2026,

De raadsgriffier,         De voorzitter,

E.W.A.T. Pastoors      mr. M. Slinkman